5–11-ci sinif riyaziyyatı
5–11-ci sinif riyaziyyatı — Mövzular və izahlar
İzah 5-ci sinifdə də, 11-ci sinifdə də eyni ola bilməz. Sinfini seçəndə mövzu ardıcıllığı, sualların çətinlik diapazonu və izahın dili həmin sinfə uyğun açılır.
Siniflər üzrə proqram
Bildim hər sinfə uyğun proqram və izahlar təqdim edir. Sinfini seç və həmin sinfin əsas mövzuları və dərsləri ilə tanış ol:
- 5-ci sinif riyaziyyatı →
5-ci sinif riyaziyyatı: natural ədədlər, adi və onluq kəsrlər, faiz, sadə tənlik. Bildimdə qısa dərs, məşq və Soruş.
- 6-cı sinif riyaziyyatı →
6-cı sinif riyaziyyatı: tam ədədlər, nisbət və faiz, sadə tənlik, üçbucaqlar. Bildimdə dərs, məşq və səhv üzərində təkrar.
- 7-ci sinif riyaziyyatı →
7-ci sinif riyaziyyatı: rasional ədədlər, çoxhədlilər, xətti tənliklər sistemi, üçbucaqlar. Bildimdə izah, məşq və Soruş.
- 8-ci sinif riyaziyyatı →
8-ci sinif riyaziyyatı: kvadrat kök, Pifaqor teoremi, kvadrat tənliklər, rasional ifadələr. Bildimdə dərs, DİM formatında məşq.
- 9-cu sinif riyaziyyatı →
9-cu sinif riyaziyyatı: funksiyalar, tənliklər, vektorlar, ehtimal. Bildimdə sinfə uyğun dərslər, Soruş və DİM məşqi.
- 10-cu sinif riyaziyyatı →
10-cu sinif riyaziyyatı: triqonometrik ifadələr, sinuslar teoremi, loqarifm, çoxüzlülər. Bildimdə dərs, təkrar və DİM məşqi.
- 11-ci sinif riyaziyyatı →
11-ci sinif riyaziyyatı: limit, törəmə, inteqral, ehtimal və qarışıq tənliklər. Bildimdə təkrar, möhkəmləndirmə və DİM məşqi.
Əsas fəsillər və mərhələlər
5–7 · Təməl
Ədədlər, kəsrlər, faiz və nisbət. İzahlarda sadə sözlər seçilir, addımlar isə xırda hissələrə bölünərək verilir.
8–9 · Möhkəmlənmə
Cəbrin əsasları və həndəsə. Bu illərdə yaranan boşluqlar sonra ən çox problem yaradır.
10–11 · Buraxılış hazırlığı
Triqonometriya, loqarifm, törəmə və inteqral. «Buraxılış» seçildikdə planda məşq və təkrar önə çıxır; DİM formatı «Məşq» bölməsinin «DİM» rejimindədir.
Açıq mövzu izahları
Hər mövzu üçün qayda, işlənmiş nümunə və ən çox edilən səhvin izahı:
- Adi kəsrlər — 5-ci sinif
Adi kəsr tamın bərabər hissələrindən neçəsinin götürüldüyünü göstərir. 5-ci sinifdə məqsəd surət ilə məxrəci ayırmaq, eyni məxrəcli kəsrləri toplamaq və sadə məsələni şəkillə izah etməkdir.
- Rasional ədədlər — 7-ci sinif
Rasional ədəd iki tam ədədin nisbəti kimi yazıla bilən ədəddir. 7-ci sinifdə bu, tam ədədləri və kəsrləri bir oxda birləşdirir — işarə qaydası isə ən çox səhv buraxılan yerdir.
- Xətti tənliklər sistemi — 7-ci sinif
7-ci sinifdə «xətti tənliklər» adətən iki tənlikdən ibarət sistem kimi öyrənilir. Tək naməlumlu tənlik 5–6-cı sinifdədir; burada məqsəd eyni (x, y) cütünün hər iki tənliyi ödəməsidir.
- Kvadrat tənliklər — 8-ci sinif
Kvadrat tənlik 8-ci sinif cəbrinin mərkəzi mövzusudur. Diskriminant neçə həqiqi kök olduğunu deyir; Viyet düsturu kökləri yoxlamağa kömək edir.
- Pifaqor teoremi — 8-ci sinif
Düzbucaqlı üçbucaqda iki katetin kvadratları cəmi hipotenuzun kvadratına bərabərdir. 8-ci sinifdə bu həm naməlum tərəfi tapmaq, həm də verilmiş üç tərəfin düz bucaq verib-vermədiyini yoxlamaq üçündür.
- Tam ədədlər — 6-cı sinif
6-cı sinifdə ədəd oxuna mənfi ədədlər düşür. Tam ədəd sıfır, müsbət və mənfi tamları bir yerdə saxlayır — işarə qaydası isə toplama və vurmanın ən çox səhv buraxılan yeridir.
- Funksiyalar və qrafiklər — 9-cu sinif
9-cu sinifdə funksiya qrafiki kvadratik ifadəyə keçir: y = ax² + bx + c. Təpə nöqtəsi və sıfırlar parabolanı qurmaq üçün kifayət edir — 7-ci sinifdəki «hər x üçün bir y» burada cəbrlə görünür.
- Sinuslar teoremi — 10-cu sinif
10-cu sinifdə ixtiyari üçbucaqda tərəf ilə qarşı bucaq bir düsturla bağlanır. Sinuslar teoremi Pifaqordan sonra gəlir: düz bucaq tələb etmir. TTB halında (iki tərəf və birinin qarşısındakı bucaq) iki üçbucaq ola bilər — bu səhifənin nümunəsi BBT-dir (iki bucaq və bir tərəf), həll təkdir.
- Funksiyanın törəməsi — 11-ci sinif
11-ci sinifdə törəmə əvvəl limit, sonra cədvəl qaydası kimi öyrənilir. Həndəsi mənası toxunanın bucaq əmsalıdır. Ən çox edilən səhv: (x²)′ üçün 2x əvəzinə 2x² yazmaq.
DİM imtahanlarına hazırlıq
DİM buraxılış imtahanı formatında məşq: DİM hazırlığı →
Son yenilənmə: 27 sentyabr 2026