7-ci sinif riyaziyyatı
Xətti tənliklər sistemi — 7-ci sinif
7-ci sinifdə «xətti tənliklər» adətən iki tənlikdən ibarət sistem kimi öyrənilir. Tək naməlumlu tənlik 5–6-cı sinifdədir; burada məqsəd eyni (x, y) cütünün hər iki tənliyi ödəməsidir.
Sistem nədir?
İki xətti tənlikdən ibarət sistem, məsələn { x + y = 5 ; x − y = 1 }, hər iki tənliyi eyni anda ödəyən (x; y) cütünü axtarır. Həndəsi olaraq bu, müstəvidə iki düz xəttin kəsişmə nöqtəsidir — kəsişməsələr, həll yoxdur; üst-üstə düşsələr, sonsuz həll var.
İki üsul
Əvəzetmə: bir tənlikdən bir naməlumu aç, o birinə yaz. Toplama: tənlikləri (lazım olsa əmsalla vurub) elə topla ki, bir naməlum yox olsun. Tapılan dəyəri digər tənliyə qoyub ikinci naməlumu tap, sonra hər iki tənlikdə yoxla.
İşlənmiş nümunə
x + y = 5, x − y = 1 sistemini həll edin.
- Tənlikləri toplayırıq: (x+y) + (x−y) = 5+1 → 2x = 6 → x = 3.
- Birinci tənliyə qoyuruq: 3 + y = 5 → y = 2.
- Yoxlama: 3+2=5, 3−2=1. Hər iki tənlik ödənir.
Cavab: x = 3, y = 2
Geniş yayılmış səhv
Yalnız bir tənliyi həll edib dayamaq, və ya toplama üsulunda əmsalları düzəltmədən çıxmaq: x+y=5 ilə 2x+2y=10 eyni xəttdir, çıxılsa 0=−5 alınır. Əvvəl hansı naməlumun yox olacağını planla.
Özün yoxla
x + y = 4, x − y = 2. Toplama üsulu ilə x-i tap, sonra y-i.
Bildimdə bu bölmənin dərsində əvəzetmə və toplama ayrı nümunələrlə gəlir. Səhv cüt Səhvlər dəftərinə yazılır; növbəti sual eyni üsulu başqa ədədlə yoxlayır. Situasiya məsələləri eyni sistemə gətirilir.
Əlaqəli səhifələr
Son yenilənmə: 12 sentyabr 2026